İNTİFA HAKKI  

  İNTİFA HAKKI NEDİR?  

İntifa hakkı, Türk Medeni Kanununun 794. Maddesinde düzenlenmiş olan kişiyle bağlı bir irtifak hakkıdır. İntifa hakkı, başkasına ait bir eşya, hak veya malvarlığı üzerinde belirli bir kişiye tam yararlanma imkanı sağlar. İntifa hakkına konu taşınır, taşınmaz, hak veya malvarlığının yalnızca mülkiyet hakkı malikte kalmakta intifa hakkına konu şeyden yararlanma ve o şeyi kullanma hakları intifa hakkı sahibindedir.

İntifa hakkı, hak sahibine ayrılmaz bir biçimde bağlıdır. Yani intifa hakkı devredilemez ve mirasçıya geçmez. Yalnızca intifa hakkının kullanımı üçüncü bir kişiye devredilebilir.

İntifa hakkı sahibi, intifa konusuna malik olmadığından intifa konusu üzerinde hukuki tasarruflarda bulunamayacağı gibi özdeğere zarar verebilecek fiili tasarruflarda da bulunamaz.

  İNTİFA HAKKININ KAZANILMASI YOLLARI  

İntifa hakkı devren kazanılamaz, zira bu hakkın devri mümkün değildir. İntifa hakkı; tesisen ve aslen olmak üzere iki şekilde kazanılabilir.

1. Tesisen Kazanma:

-Bir taşınmaz üzerinde intifa hakkı kurulması için tapu kütüğüne tescil gereklidir. (TMK m. 795/f.1) Yani; geçerli bir kazanma sebebi, malikin tescil talebi ve tescil gereklidir. Kazanma sebebi ölüme bağlı tasarruf, bir sözleşme veya kanun olabilir.

-Taşınmaz üzerinde intifa hakkı kurma borcu doğuran sözleşmeler TMK m. 795/f.2 gereğince resmi şekle tabidir. Resmi senet ise Tapu Kanunu m. 26 gereğince tapu memuru tarafından düzenlenir.

-Taşınır üzerinde intifa hakkı kurulması için ise hak sahibi lehine fer’i zilyetlik kurulmalıdır. Yani taşınırın intifa hakkı sahibine devri gerekir.

-Bir malvarlığı -örneğin miras terekesi- üzerinde tek bir işlemle toptan intifa hakkı kurulamaz. Bu malvarlığı içinde bulunan tüm şeylerin her biri üzerinde, kendi şekline uygun olarak ayrı ayrı intifa hakkı kurulması gerekir.

2. Aslen Kazanma:

-Kanuni İntifa Hakkının Kazanılması: 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi hükümlerine göre gerçekleşen miras intikallerinde eşin ve dördüncü zümre mirasçıların intifa hakkı kazanmaları kanundan kaynaklı olarak mümkün kılınmıştır. Yine Türk Medeni Kanununun 240. maddesi uyarınca, eşlerden biri ölürse ve mal rejimi tasfiyesi sonucunda sağ kalan eşe katılma alacağı veya artık değer alacağı düşüyorsa, bu alacak nakit olarak ödenemediği takdirde sağ kalan eş lehine intifa hakkı tanınabilir. Bu hallerde intifa hakkı, tarafların iradesine dayanmadan doğar ve genellikle belirli bir süre veya belirli bir amaç için geçerlidir. Kanundan doğan intifa hakları da, diğer intifa hakları gibi kişiye sıkı sıkıya bağlıdır ve devredilemez; ancak kullanımı kanunda öngörülen çerçevede sürer.

-İntifa Hakkının Zamanaşımı ile Kazanılması: TMK m. 795/f.2 yollaması gereğince taşınmaz ve taşınırlar üzerindeki intifa hakkının olağan ve olağandışı zamanaşımı ile kazanılması mümkündür. Ancak bir alacak üzerinde intifa hakkının zamanaşımı ile kazanılması söz konusu olamaz.

-İntifa Hakkının Mahkeme Kararı ile Kazanılması: Bir taşınmaz üzerinde intifa hakkı kurulması borcunu doğuran geçerli bir sözleşmeyi, borçlu malik yerine getirmezse, hak sahibi TMK m. 716 hükmü uyarınca mahkemeye başvurarak "intifa hakkının kendi lehine mahkeme kararı ile kurulmasını" isteyebilir. Taşınır üzerinde intifa hakkı kurma borcunun yerine getirilmesi için açılacak dava sonucu verilen karar bir eda hükmüdür. Hüküm, intifa hakkının kurulmuş olduğu anlamına gelmez.

  İNTİFA HAKKI SAHİBİNİN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ  

İntifa hakkı sahibi, hakkın konusu olan mal veya haktan tam yararlanma ve kullanma yetkisine sahiptir. Ancak bu yararlanma, hakkın amacına ve malın ekonomik değerine uygun biçimde kullanılmalıdır.

İntifa hakkı sahibinin başlıca hakları;

• intifa konusu mala zilyet olma -o malı elinde, fiili alanında bulundurma- yetkisi,
• intifa konusu malı kullanma yetkisi,
• intifa konusu malın ürünlerini ve gelirlerini elde etme yetkisi,
• intifa konusu malı yönetme yetkisi,
• resmi defter tutulmasını talep yetkisi,
• intifa konusu mal üzerinde tasarruf yetkisidir.

İntifa hakkı sahibinin yükümlülükleri ise;

• bakım ve koruma yükümlülüğü,
• koruma ve işletme masrafları ile vergileri ödeme yükümlülüğü,
• intifa konusu malı sigorta ettirme yükümlülüğüdür.

  MALİKİN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ   

Malik, intifa hakkı konusu malın mülkiyetini elinde bulundurur, ancak kullanım ve yararlanma yetkilerini intifa hakkı sahibine bırakır.

Malikin intifa konusu mala dair hakları;

• intifa konusu üzerinde tasarruf yetkisi,
• gözetim yetkisi,
• güvence (teminat) isteme yetkisi,
• intifa hakkı sahibinin hakka konu şey üzerindeki zilyetliğine son verilmesini talep yetkisi,
• resmi defter tutulmasını talep yetkisi ve yönetime katılma yetkisidir.

Malikin intifa hakkı konusu olan mala ilişkin yükümlülükleri ise;

• özdeğeri koruma önlemleri,
• intifa konusu eşyanın özdeğerine ilişkin önemli giderler,
• alacak üzerinde intifada yönetime katılmadır.

Malik, intifa hakkı devam ettiği sürece, malın sadece çıplak mülkiyetine sahiptir; ancak bu süre sonunda tam mülkiyet hakkı yeniden kazanılır.

​

  İNTİFA HAKKININ SONA ERME YOLLARI VE SONUÇLARI  

İntifa hakkı, çeşitli nedenlerle sona erebilir. Bunlar arasında en yaygın olanlar; Taşınmaz üzerindeki intifada; taşınmazın tamamen yok olması, kamulaştırma, mahkeme kararı, cebri icra, hakkın süresinin dolması, hak sahibinin ölümü, malik ve intifa hakkı sahibinin aynı kişide birleşmesi, terkin, feragat veya mahkeme kararı ile sona ermedir.

İntifa hakkının sona ermesiyle birlikte, mal veya hak üzerindeki tam mülkiyet hakkı yeniden malike döner. İntifa hakkı sahibinin intifa konusu şeyi geri verme borcu doğar. Ayrıca intifa hakkı sahibinin, mecbur olmadığı halde malın özdeğerine yaptığı, zaruri olmayan giderleri talep etme hakkı doğacaktır. İntifa hakkı sahibi; malikin tazmininden kaçındığı eklemeleri malı eski haline getirmek şartıyla söküp alabilir.

İntifa hakkı, mülkiyetin özünü (çıplak mülkiyet) koruyarak, bir maldan tam yararlanma imkanını (kullanım ve gelir elde etme) geçici olarak başkasına devreden, kişiyle sıkı sıkıya bağlı bir irtifak hakkı niteliğindedir.

Bu hukuki kurum; miras, gayrimenkul ve malvarlığı planlamasında kritik bir denge unsuru sunar. Hak kaybı yaşamamak ve olası uyuşmazlıkları önlemek adına, intifa hakkına dair her türlü işlem için uzman hukuki destek almak esastır. İntifa hakkı ve gayrimenkul hukuku alanında uzman hukuki danışmanlık ve profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz. 

​

Av. Cansel ERGÖKTAŞ